Wprowadzenie
Unia Europejska stoi w obliczu ogromnych przeobrażeń w systemach emerytalnych państw członkowskich. Zmiany, jakie wprowadza Dyrektywa uchwalona przez Komisję Europejską, szczególne znaczenie będą mieć dla pracowników wielonarodowych koncernów. Dotyczą one głównie utworzenia Europejskiego Funduszu Emerytalnego, obsługującego klientów na obszarze całego kontynentu. Katalizatorem tych działań może być wspólna waluta, która ułatwi dokonywanie wszelkich transakcji. Na razie, zanim fundusze te zaczną funkcjonować, trudno jest przewidzieć jaki będzie wpływ postanowień Parlamentu Europejskiego na życie przeciętnego obywatela.
Historia
Pomysł sformułowania Dyrektywy Emerytalnej, znanej również jako IORP ( Institutions for Occupational Retirement Provision), zrodził się w Komisji Europejskiej ponad 10 lat temu. Spotkał się on wtedy ze zróżnicowanym przyjęciem wśród państw członkowskich. Kraje takie jak Wielka Brytania, Holandia, Irlandia z zainteresowaniem spoglądały na pomysł utworzenia ogólnoeuropejskiego funduszu emerytalnego, natomiast ze strony Francji i Niemiec słychać było wiele głosów sprzeciwu. Wobec silnego oporu części członków, pomysł odsunięto na kilka kolejnych lat, by powrócić do niego w roku 2000. W roku tym Komisja zaproponowała drugą wersję Dyrektywy, w znacznym stopniu opartą na treści poprzedniego projektu. W czerwcu 2002 roku stworzony został nowy, wspólny projekt Dyrektywy, który 12 maja 2003 roku zaakceptował Parlament Europejski. Dyrektywę tę poparła również Rada Ministrów Finansów państw członkowskich. Dalszy los Dyrektywy IORP pozostaje w rękach parlamentów poszczególnych państw, które mają dwa lata na wprowadzenie jej w życie oraz dostosowanie obowiązującego w ich krajach ustawodawstwa do postanowień IORP.
Charakterystyka Europejskiego Funduszu Emerytalnego
Chociaż Dyrektywa IORP została już przyjęta przez Parlament Europejski, prawdopodobnie przed 2006 rokiem nie będzie możliwe rozpoczęcie jej pełnej realizacji. W zamyśle powstać mają europejskie fundusze emerytalne (PEPS; Pan-European Pension Schemes), których funkcjonowanie nie będzie się różniło od działania funduszy istniejących do tej pory w Unii, poza jedną klauzulą - zasięgiem swym będą mogły objąć wszystkie państwa zjednoczonej Europy.
Europejski Fundusz Emerytalny ma zapewnić mieszkańcom krajów Unii swobodę wyboru funduszu, do którego chcą przynależeć. Swoboda ta gwarantuje obywatelom państw Unii Europejskiej możliwość korzystania z oferty zagranicznych funduszy emerytalnych, działających zgodnie z zasadami Dyrektywy IORP. W założeniu mieszkaniec każdego z krajów Unii będzie mógł zadecydować, czy bardziej satysfakcjonuje go korzystanie z usług funduszu funkcjonującego w jego kraju rodzinnym, czy może woli wybrać inny, dostępny na kontynencie fundusz.
Zasadniczo fundusz, który będzie chciał spełniać wymogi IORP, podlegać będzie nie tylko zasadom wyszczególnionym w Dyrektywie, ale również będzie musiał spełniać wymogi państwa, na terenie którego będzie miał swą główną siedzibę.
Zalety europejskich funduszy emerytalnych
Rozwiązanie proponowane przez Parlament Europejski jest nowatorskim posunięciem w dziedzinie świadczeń emerytalnych. Działanie europejskich funduszy ma za zadanie, w głównej mierze, ułatwić funkcjonowanie korporacji międzynarodowych, ale skutki ich wprowadzenia będą znacznie szersze.
Ogólnymi zaletami wprowadzenia funduszy europejskich ma być:
- rozwiązanie problemu wyboru Funduszu przez pracowników przemieszczających się z kraju do kraju
- możliwość ujednolicenia poziomu wypłacanych świadczeń emerytalnych w poszczególnych krajach Unii.
- spójność polityki inwestycyjnej firmy (w której pracuje "przyszły emeryt")
Jakie mogą być zalety wprowadzenia w życie IORP dla korporacji międzynarodowych(MNC-Multinational Companies)?
Funkcjonowanie Europejskiego Systemu Emerytalnego ma ogromne znaczenie szczególnie dla pracowników firm i organizacji międzynarodowych. Obecnie borykają się one z licznymi problemami, spowodowanymi, między innymi, niejednolitością systemów emerytalnych w krajach Unii Europejskiej. Kłopoty firm wynikają miedzy innymi z braku wspólnego podejścia do problemu opodatkowania w państwach Unii i istnienia znaczących sprzeczności w politykach ubezpieczeń społecznych różnych krajów. Prowadzi to do decentralizacji zarządzania firmą w zakresie ubezpieczeń, a co za tym idzie do trudności w kontrolowaniu finansów.
Przewidywane przez ustawodawców zalety wprowadzenia europejskich funduszy emerytalnych to między innymi:
- zwiększenie kontroli centrali firmy nad procesami finansowymi przebiegającymi w krajach, gdzie zlokalizowane są jej filie
- większe wypłaty dla beneficjantów. Możliwości, jakimi dysponować mają europejskie fundusze pozwolą im na szerokie inwestycje w akcje, zamiast inwestycji obarczonych mniejszym ryzykiem, ale długoterminowych. Działania takie powinny skutkować bezpośrednio zwiększonymi wpływami, a co za tym idzie i większymi wypłatami dla beneficjantów.
- ograniczenie kosztów związanych z przekształcaniem zasobów ludzkich firmy. Po wprowadzeniu europejskich funduszy emerytalnych, poszukiwanie oszczędności w radykalnym przekształcaniu zasobów kadrowych - jak wskazują badania - nie będzie już tak często konieczne.
- zwiększenie poczucia bezpieczeństwa u pracowników zatrudnianych poza krajem rodzinnym. Zyskają oni pewność, iż po wyjeździe z kraju, ich świadczenia obsługiwane będą przez firmę, zajmującą się tym do tej pory. Może się zdarzyć, iż w kraju, w którym aktualnie pracownik przebywa, znajduje się placówka jego funduszu, co zapewni mu zwiększone poczucie kontroli nad własnymi finansami.
- zwiększy się wydajność działań administracyjnych, które staną się bardziej scentralizowane. Mimo to nadal będzie istnieć konieczność monitorowania lokalnych zmian w przepisach podatkowych i prawie pracy poszczególnych państw.
- europejskie fundusze emerytalne nie spowodują konieczności wdrażania przez firmy nowych narzędzi. Wykorzystywane mają być te same środki, jakimi posługiwano się do tej pory w kontaktach z lokalnymi funduszami.
Problemy związane z powstaniem europejskich funduszy emerytalnych
Pomimo tak imponujących zalet programów europejskich, analizy ekspertów wskazują na kilka potencjalnych przeszkód, które będą miały znaczący wpływ na jakość funkcjonowania europejskich funduszy emerytalnych.
Do przeszkód tych zalicza się:
- systemy podatkowe poszczególnych państw Unii. Ujednolicenie systemów podatkowych to najtrudniejsza do pokonania przeszkoda w budowie europejskich programów emerytalnych. Obecnie wiele państw członkowskich nie stosuje ulg podatkowych dla pracodawców i pracowników, których wkłady (składki) płacone są w innym państwie. Stan ten zmienia się bardzo powoli. Komisja Europejska wielokrotnie dawała do zrozumienia, że bariery podatkowe poszczególnych państw są niezgodne z prawem w obliczu warunków Traktatu Europejskiego. Osławiona stała się sprawa wygrana na forum europejskim przez obywatela Finlandii - Dannera przeciw władzom tego kraju. Fińskie władze nie zezwoliły mu na odliczenie od stawki ubezpieczenia emerytalnego kwot płaconych niemieckiemu funduszowi ubezpieczeniowemu. Również Komisja Europejska rozpoczęła procesy przeciw krajom Unii, które prowadzą dyskryminacyjną politykę podatkową. Prawdopodobnie przeszkody podatkowe przestaną być problemem, ale aby tak się stało, musi upłynąć jeszcze wiele czasu.
- swoboda inwestycji. Dyrektywa IORP ma zachęcić kraje posługujące się do tej pory tradycyjnymi systemami emerytalnymi do przejścia na model europejski. Zachętę ma stanowić między innymi szczególna wolność inwestycji, oferowana europejskim funduszom. Przykładowo, specyficzne zasady Dyrektywy określają, iż fundusze mogą zainwestować nawet 70% aktywów w akcje i obligacje. Pomimo tak liberalnej polityki inwestycyjnej, istnieje obawa, iż nie będzie to wystarczającym impulsem dla powstania funduszy emerytalnych działających na obszarze całej zjednoczonej Europy.
- zróżnicowane zaangażowanie państw członkowskich. Jedną z największych przeszkód na drodze wprowadzenia w życie Dyrektywy IORP jest zróżnicowane zaangażowanie w realizację postanowień IORP poszczególnych państw, które miałyby objąć fundusze europejskie. Pomimo zaakceptowania treści Dyrektywy przez Parlament Europejski, wiele państw do tej pory stara się wpływać na zmiany niektórych jej postanowień. Holandia wystosowała do Komisji Europejskiej pismo, w którym stwierdza, iż skoro za funkcjonowanie funduszy odpowiedzialne mają być kraje, w których znajduje się główna siedziba funduszu, władze kraju powinny również dysponować większymi możliwościami zabezpieczania się, za pomocą dodatkowych środków, przed konsekwencjami nierzetelnego postępowania. Belgia sprzeciwia się akceptacji Dyrektywy i nalega na zaostrzenie zasad inwestycyjnych, odnoszących się do działania funduszy. Komisja Europejska podkreśla, iż zależy jej na ścisłej współpracy z krajami członkowskimi w sprawie szczegółowych ustaleń. Po tych konsultacjach zaproponowane mają zostać środki, które służyć będą ochronie interesów zarówno klientów funduszy, jak i odpowiedzialnych za działanie funduszy państw członkowskich.
- zróżnicowanie rozwiązań prawnych w państwach członkowskich. Być może nie będzie to wielka przeszkodą na drodze powstania funduszy, jakkolwiek należy zastanowić się, jaki wpływ na ich funkcjonowanie będzie miał fakt istnienia różnic w prawnej regulacji zagadnień związanych z przyznawaniem świadczeń emerytalnych. Poszczególne państwa posiadają odmiennie funkcjonujące systemy, które w różny sposób rozwiązują problem przyznawania świadczeń, w związku z czym pojawić się może potrzeba unifikacji tych zasad. Jeśli to ujednolicenie nie nastąpi, europejskie fundusze będą zmuszone borykać się z problemem obsługi klientów, którym w zależności od obywatelstwa, przysługują świadczenia przyznawane na różnych zasadach.
- demontaż istniejących systemów. Wiele państw Unii ma bardzo bogatą tradycję świadczeń emerytalnych opartych na drugim filarze. Systemy te przez lata były sprawdzane i doskonalone, co spowodować może znaczny opór przed wprowadzaniem innowacji w rodzaju europejskiego funduszu emerytalnego.
Które państwa mogą być zainteresowane powstaniem funduszy i gdzie będą one powstawać?
Krajami, które będą wieść prym w ustalaniu nowego porządku na rynku europejskich funduszy emerytalnych prawdopodobnie nie będą te, których polityka w tym zakresie od dawna jest uregulowana. Kraje takie jak Wielka Brytania, Holandia, Irlandia, mające klarowne i sprawdzone zasady inwestowania w świadczenia emerytalne, nie posiadają wielkiego potencjału do rozwoju nowego typu funduszy. Jakkolwiek, jeśli na rynku pojawią się firmy reprezentujące kraje o rozbudowanym i sprawdzonym systemie emerytalnym, prawdopodobnie będą one stanowiły silna konkurencję, dysponując zaletami w postaci długoletniego doświadczenia i wiedzy, zdobytymi we własnym kraju. Być może inicjatorem powstania funduszy będą w głównej mierze państwa, których polityka świadczeń emerytalnych nie jest jeszcze ustabilizowana. Mają one szanse - budując europejskie fundusze - uporządkować własna politykę emerytalną.
Eksperci oczekują, iż międzynarodowe koncerny, mające swe siedziby w poszczególnych państwach członkowskich będą dążyły do przystąpienia do tego europejskiego funduszu, który zlokalizowany będzie w ich kraju. Wynika to przede wszystkim z konieczności sprawowania kontroli przez centralę firmy nad operacjami dokonywanymi przez fundusz. Z drugiej strony nie bez znaczenia będą prawdopodobnie naciski rządów państw na wspieranie rodzimych funduszy emerytalnych
Znaczenie reformy na przykładzie Wielkiej Brytanii.
Dyrektywa IORP rzuca wyzwania obecnie funkcjonującym w Wielkiej Brytanii systemom świadczeń emerytalnych. Pozwoli ona dotychczas istniejącym systemom emerytalnym na kontynuowanie swojej działalności bez żadnych dodatkowych obciążeń, jakkolwiek może stanowić dla nich spora konkurencję. Zmiany, jakich powinni spodziewać się Brytyjczycy nie zachwieją ich systemami między innymi, ze względu na długie przygotowania do zaadoptowania prawa podatkowego do projektu Dyrektywy. Zalety, jakie we wprowadzeniu Dyrektywy widzą mieszkańcy Wysp Brytyjskich, to między innymi rozwiązanie problemu starzejącego się społeczeństwa i zmniejszającej się liczy osób aktywnych zawodowo, a co za tym idzie mniejszych pieniędzy wpłacanych funduszom emerytalnym. Alternatywą wydają się być niepaństwowe fundusze emerytalne, do jakich zaliczać się mają fundusze europejskie. Dla Wielkiej Brytanii znaczącą przeszkodą do utworzenia funduszy będzie waluta. Fakt, iż Brytyjczycy nie posługują się wspólnym dla krajów Unii euro może sprawić, iż nie będą się oni liczyć w konkurencji na rynku funduszy europejskich.
Podsumowanie
Powstanie europejskich funduszy emerytalnych będzie raczej procesem powolnej reformy, niż drastyczną zmianą. Jakkolwiek przeobrażenia nie nastąpią w najbliższym czasie, to zapobiegliwi menedżerowie powinni wziąć pod uwagę rolę, jaka odegrają te przemiany w budowaniu strategii firmy. Dyrektywa IORP stanie się prawdopodobnie nie tylko źródłem zmian w sposobie finansowania świadczeń emerytalnych, ale również może być katalizatorem budowania spójnego wizerunku wewnętrznego firmy w oczach pracowników, opartego na wspólnej kulturze organizacyjnej oraz wspólnej polityce emerytalnej.
Agnieszka Kucharska
Bibliografia:
- http://www.iuslaboris.com
- http://www.efpr.com
- http://www.aon.com
- http://www.mercerHR.com
- http://www.friendsprovident.com
- http://was4.hewitt.com
- http://www.portfoliont.co.uk
- http://www.watsonwyatt.com
- http://www.merceric.com
Data publikacji: 15.12.2003
Ten materiał nie został jeszcze oceniony
Przypominamy, że zgodnie z pkt 2.6 - 2.7 regulaminu kopiowanie, przetwarzanie
i wykorzystywanie tekstów portalu w innych celach niż użytku osobistego wymaga pisemnej zgody redakcji.