Czynniki determinujące wynagrodzenia absolwentów uczelni wyższych
w wybranych krajach Europy

Wstęp - opis badania

Praktycy i badacze problematyki wynagrodzeń od wielu lat zadają sobie pytanie o związek pomiędzy wykształceniem a wysokością wynagrodzenia. Wiele ośrodków badawczych podejmowało próbę opisu tego zjawiska, lecz w większości przypadków otrzymywane rezultaty były niedostatecznie uzasadnione wielkością badanej próby, bądź ograniczonym zasięgiem terytorialnym badania.

Fakt ten spowodował powstanie pomysłu połączenia sił wielu europejskich ośrodków badawczych i przeprowadzenie łącznych, skoordynowanych badań, które to mogłyby dostarczyć informacji wiarygodnych i reprezentatywnych.

Tak powstał Projekt CHEERS (Careers after Higher Education - a European Research Study). W projekcie tym uczestniczyło wiele uczelni wyższych oraz instytutów naukowych z 13 krajów europejskich, tj.: Włochy, Hiszpania, Francja, Austria, Niemcy, Holandia, Wielka Brytania, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Czechy (w dalszej części opracowania w znacznym stopniu będą wykorzystywane skróty oznaczające nazwy poszczególnych krajów, tj.: IT, ES, FR, AT, DE, NL, UK, FI, SE, NO, CZ). Projekt był finansowany z funduszy Unii Europejskiej. Nadzorem i koordynacją działań zajmował się Uniwersytet w Kessel w Niemczech.

Przedsięwzięcie realizowane było w latach 2000-2006. W ramach projektu rozesłano ankiety do około 36 tysięcy absolwentów studiów wyższych, którzy znajdowali się na rynku pracy od około 4 lat. Zaprojektowany kwestionariusz zawierał około 80 pytań związanych z wynagrodzeniami absolwentów, ich kwalifikacjami, poziomem satysfakcji z pracy.

W poniższej pracy skupiono się na podsumowaniu rezultatów projektu. W szczególności rozważono zmienne wpływające na wysokość wynagrodzenia, przedstawiono zróżnicowanie dochodów w poszczególnych krajach, zróżnicowanie dochodów wg branży zatrudnienia absolwenta oraz innych kryteriów.

Czynniki wpływające na wysokość wynagrodzenia

Dogłębna analiza wyników przeprowadzonej ankiety pozwoliła wyodrębnić grupę czynników determinujących wysokość przeciętnego wynagrodzenia wśród absolwentów szkół wyższych. Rozważano wpływ profilu wyższego wykształcenia, wpływ uzyskiwanych wyników w nauce (pod uwagę brano średnią arytmetyczną z ocen otrzymywanych w toku studiów), czas jaki spędził absolwent na poszukiwaniu pracy, płeć absolwenta, rodzaj zajmowanego stanowiska. W tabelach od 1 do 4, w sposób syntetyczny, zaprezentowano otrzymane rezultaty. Można stwierdzić, że znaczenie badanych zmiennych jest silnie zróżnicowane pomiędzy krajami.


Wpływ rodzaju wyższego wykształcenia na wynagrodzenie nie jest silnie zarysowany. Jakkolwiek należy zaznaczyć, że nauki ekonomiczne i ścisłe odznaczają się pewną przewagą nad naukami społecznymi i humanistycznymi, między innymi tendencję taką obserwuje się w Holandii, Szwecji czy Norwegii. Otrzymany rezultat potwierdza powszechne przekonanie, że studia wyższe na uczelniach technicznych i ekonomicznych dają lepsze perspektywy osiągania wysokiego wynagrodzenia w przyszłości. Dziwić może słaba pozycja nauk medycznych w powyższym zestawieniu. Stan ten wynika głównie ze specyfiki badania, tj. analiza dotyczy absolwentów w krótkim okresie po ukończeniu studiów, natomiast studia medyczne charakteryzują się zdecydowanie dłuższym okresem uzyskiwania pełnych kwalifikacji. Interesująca sytuacja występuje w Finlandii, Francji, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Austrii, w tych krajach prawie wszystkie rodzaje wykształcenia są cenione jednakowo.

Dalsza analiza tabeli 1 dostarcza ciekawych wniosków. Można uznać, że w większości badanych krajów, niezależnie od posiadanej przez absolwenta średniej ocen, wynagrodzenie kształtuje się na podobnym poziomie. Świadczy o tym przewaga zer w tej części tabeli, oznaczających brak wpływu zmiennej na wysokość wynagrodzenia. Dotychczas uważano, że lepsze wyniki podczas studiów jednoznacznie przekładają się na wyższe wynagrodzenie. Można wnioskować, że pracodawcy nie uznają średniej ocen za miarodajny wskaźnik wiedzy i umiejętności. Przyszli absolwenci mogą odczytać ten sygnał jako informację, że dla pracodawców ważniejsze jest doświadczenie i praktyczne umiejętności niż wiedza teoretyczna.

Mniej kontrowersyjnych wyników dostarcza analiza wpływu czasu poszukiwania zatrudnienia na otrzymywane wynagrodzenie. Nieprzesadzonym wydaje się stwierdzenie, że im dłuższy czas poszukiwania zatrudnienia, tym niższe otrzymywane wynagrodzenie. Zazwyczaj osoby o niskim poziomie kwalifikacji mają problemy z szybkim znalezieniem zatrudnieniem, tym samym długi czas poszukiwania posady manifestuje niedopasowanie osoby do rynku pracy, równocześnie uzasadnia niższe przeciętne wynagrodzenie.


Mężczyźni otrzymują przeciętnie wyższe wynagrodzenie niż kobiety. Stwierdzenie to wydaje się solidnie uzasadnione wynikami zaprezentowanymi w tabeli 2. Najmniejsza różnica występuje we Włoszech, wynosi ona 19%. Najwyższa różnica na niekorzyść kobiet występuje w Szwecji i wynosi aż 42%. Młode kobiety, z krótkim okresem stażu pracy, są wyraźnie gorzej wynagradzane od mężczyzn. Podkreślić należy, że problem ten dotyczy wszystkich badanych krajów. Po części pocieszający jest fakt, że tendencja ta słabnie wraz z upływem czasu pozostawania kobiety na rynku pracy.


Podobnych wniosków dostarcza analiza tabeli 3. Niezależnie od rodzaju zajmowanego stanowiska kobiety otrzymują przeciętnie niższe wynagrodzenie niż mężczyźni. Podsumowując, kobiety są słabiej wynagradzane zarówno w przekroju przestrzennym jak i w przekroju rodzaju wykonywanej pracy.


Dane zawarte w tabeli 4 sugerują podział badanych krajów na dwie silnie różniące się grupy. Pierwszą stanowią Włochy, Hiszpania oraz Francja. Drugą stanowią Austria, Niemcy, Wielka Brytania, Holandia oraz kraje nordyckie. Różnica polega na tym, że absolwenci pochodzący z krajów pierwszej grupy odnoszą korzyść z posiadania dzieci, natomiast absolwenci drugiej grupy krajów ponoszą stratę w związku z posiadaniem dzieci. Taki stan rzeczy jest ściśle związany z pomocą finansową krajów pierwszej grupy oraz ich polityką społeczną i prorodzinną. Podsumowując, z punktu widzenia osiąganego przeciętnego wynagrodzenia, posiadanie dzieci, a tym samym zakładanie rodziny, nie jest korzystne w większości badanych krajów.

Wynagrodzenia absolwentów według kraju zatrudnienia, branży zatrudnienia oraz według ukończonego profilu studiów

Współczesne środowisko młodych absolwentów charakteryzuje się wysokim stopniem mobilności zawodowej. Dodatkowo wysokość otrzymywanego wynagrodzenia dla wielu z nich jest jedynym wyznacznikiem trafności doboru studiowanego kierunku. Poniższa analiza może być pomocna w wyborze docelowego kraju zatrudnienia oraz pozwala oszacować poziom wynagrodzenia możliwy do osiągnięcia w poszczególnych sektorach gospodarki.


Najniższe średnie roczne wynagrodzenie absolwentów występuje w Czechach i Hiszpanii (odpowiednio 14 300 i 17 700 euro). Dalej we Włoszech i we Francji przeciętnie absolwent otrzymuje 20 300 euro. Niemcy odznaczają się szczególnie wysokim poziomem wynagrodzeń, aż 31 200 euro. Pozostałe badane kraje mają podobny poziom wynagrodzeń, w przybliżeniu równy 25 500 euro, m.in. Finlandia, Norwegia. Holandia, Austria. Zauważalne jest silne skorelowanie średniego wynagrodzenia absolwenta z ogólnym poziomem rozwoju gospodarczego kraju, w którym pracuje. Innymi słowy, biedniejsze kraje słabiej wynagradzają swoich absolwentów w porównaniu do krajów bogatszych.

Podsumowując, można uznać, że występuje znaczący podział prezentowanych krajów pod względem wynagradzania. Pierwsza grupa zawiera Czechy, Hiszpanię, Francję, Włochy, gdzie przeciętna płaca wynosi 18 150 euro. Druga grupa zawiera Austrię, Niemcy, Holandię, Wielką Brytanię, Finlandię, Szwecję i Norwegię z przeciętnym wynagrodzeniem 26 300 euro. Różnica jest bardzo duża, absolwenci w grupie krajów bogatszych zarabiają przeciętnie o 45% więcej, niż absolwenci pochodzący z grupy krajów mniej zamożnych.


Najniższe średnie roczne wynagrodzenie absolwentów występuje w rolnictwie i edukacji (odpowiednio 17 600 i 19 400 euro). Natomiast najwyższe wynagrodzenie, przeciętnie około 27 000 euro, występuje w IT, górnictwie, transporcie, finansach, energetyce. Zaobserwowana struktura wynagrodzeń wydaje się potwierdzać zasadność studiowania na kierunkach technicznych i ekonomicznych, w przeciwieństwie do nauk społecznych i humanistycznych. Absolwent kierunków wymienionych jako pierwsze może spodziewać się ponadprzeciętnego wynagrodzenia. Intrygująca jest wysokość wynagrodzenia w sektorze górnictwa, 27 100 euro, to druga co do wysokości średnia płaca. Najlepiej zarabiającą grupą absolwentów są pracownicy IT, przeciętnie 28 900 euro. W obliczu dynamicznie rozwijającego się sektora nowoczesnych technologii fakt ten nie budzi żadnych wątpliwości.


Absolwenci kierunków ścisłych i technicznych otrzymują przeciętnie o 6% wyższe wynagrodzenie niż absolwenci nauk społecznych oraz o 15% wyższe wynagrodzenie niż absolwenci nauk medycznych i humanistycznych. Różnice w przekroju rodzaju ukończonego kierunku studiów nie są więc silnie zaznaczone. Potwierdza to wyniki analizy tabeli 1. Daleko większe zróżnicowanie wysokości przeciętnego wynagrodzenia występuje ze względu na płeć. Dla rozważanych grup absolwentów potwierdzają to rezultaty otrzymane przy analizie tabeli 2, tj. mężczyźni otrzymują przeciętnie wyższe wynagrodzenie niż kobiety. Trend jest bardzo wyraźny w każdej z trzech grup.

Wysokość wynagrodzenia według międzynarodowej mobilności absolwentów.

Poprzez termin „mobilny absolwent" należy rozumieć osobę, która pracowała poza granicami kraju, odbyła w ramach swoich studiów praktykę zagraniczną lub też studiowała na zagranicznej uczelni. Czas pobytu poza granicami kraju nie był brany pod uwagę w analizie. Istotny był tylko sam fakt wystąpienia takiej sytuacji.


Z analizy powyższej tabeli wyciągnąć należy wniosek, że absolwenci mobilni przeciętnie otrzymują wyższe wynagrodzenie niż absolwenci niemobilni. Szczególni widać to dla trzech najwięcej zarabiających grup (tj. 50 000 euro rocznie i więcej), gdzie znajduje się aż 26% mobilnych absolwentów a tylko 14% absolwentów niemobilnych (niemal 50% mniej).

Wniosek stąd płynący jest oczywisty: międzynarodowe doświadczenie absolwenta w istotnym stopniu podnosi jego szanse na otrzymywanie wysokiego wynagrodzenia. Łącząc ten rezultat z otrzymanym we wcześniejszych analizach wnioskiem o nieistotnym wpływie średniej ocen z toku studiów na wysokość wynagrodzenia można sugerować przyszłym absolwentom, aby starali się zdobyć doświadczenie za granicą, nawet kosztem obniżenia średniej ocen.

Wysokość wynagrodzenia jako czynnik determinujący wybór miejsca pracy przez absolwentów

Jedno z zadanych absolwentom pytań dotyczyło czynników, jakimi kierowali się przy wyborze miejsca pracy. Zakładano, że dominującą rolę będzie odgrywać wysokość możliwego do uzyskania wynagrodzenia. Rzeczywistość zweryfikowała to przekonanie. Najważniejszą cechą decydującą o wyborze miejsca pracy wg absolwentów jest przyjazna atmosfera panująca w miejscu pracy. Na dalszych miejscach plasują się czynniki związane z wykorzystaniem posiadanej wiedzy oraz możliwością rozwoju w ramach struktur firmy. Dopiero na czwartym miejscu znajduje się wysokość wynagrodzenia, 61% badanych absolwentów uznało ten czynnik za istotny w procesie wyboru miejsca pracy. Uznanie społeczne zajmuje ostatnią pozycję. Poniższa tabela (tabela 7) prezentuje szczegółowe dane.

Podsumowanie

Rodzaj wyższego wykształcenia nie odgrywa znaczącej roli w kształtowaniu wysokości średniego wynagrodzenia, chociaż zauważalna jest słaba preferencja kierunków ekonomicznych i nauk ścisłych. Występuje podział prezentowanych krajów pod względem wynagradzania, mniej zamożne kraje słabiej wynagradzają absolwentów niż kraje bogatsze. Mężczyźni otrzymują przeciętnie wyższe wynagrodzenie niż kobiety. Doświadczenie międzynarodowe absolwenta pozwala w większości przypadków na otrzymywanie wyższego wynagrodzenia. Pracownicy IT są najlepiej zarabiającą grupą absolwentów.

Kamil Fijorek

Bibliografia:

 

Ocena:

Kliknij aby ocenić

Ten materiał nie został jeszcze oceniony