Godziwe wynagrodzenie w oczach Polaków (2002)

W ciągu minionego miesiąca na stronach wortalu zbieraliśmy Państwapoglądy na temat wysokości wynagrodzenia godziwego. Zapraszamy dozapoznania się z wynikami głosowania. Jak wynika z ankiety, ponad 60%respondentów uważa, że godziwe wynagrodzenie powinno wynosić co najmniej1600 zł. A co na ten temat mówią zapisy prawne?

Prawo do godziwego wynagrodzenia jest jednym z elementów naczelnejzasady sprawiedliwego podziału dóbr rozważanej już od czasówstarożytności. Współczesnym jej wyrazem jest art. 4 Europejskiej KartySpołecznej oraz inspirowany nim art. 13 znowelizowanego polskiegokodeksu pracy. W myśl EKS dochód jest godziwy wówczas, gdy wraz z innymiprzychodami z pracy gwarantuje pracownikowi i jego rodzinie godziwewarunki życia.

Sprawdźmy zatem, jaka kwota wynagrodzenia godziwego wynika z postanowieńRady Europy w odniesieniu do warunków polskich.

Istnieje kilka metod szacowania wysokości wynagrodzenia (dochodu)godziwego. Pierwsza z nich, zalecana w Europejskiej Karcie Społecznej,odnosi je do płacy przeciętnej. Zakłada się w niej, iż wynagrodzeniejest godziwe, gdy jest nie jest mniejsze niż 68% płacy przeciętnej (wsektorze, grupie zawodowej lub w całej gospodarce).

Druga z metod, rekomendowana przez OECD, wylicza poziom godziwegowynagrodzenia z uwzględnieniem poziomu dochodu narodowego. Przyjmuje sięwówczas, że godziwe wynagrodzenie to nie mniej niż 66% PKB na 1mieszkańca.

Dochód godziwy w Polsce w 2001 roku przybiera następujące wartości:

Przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto w 2001 r. wyniosło 2061,85 zł

W tym:

- obowiązkowa składka na ubezpieczenie społeczne: 18,71% z2061,85=385,77 zł

- podatek: 19% z 1676,08=318,46 zł

Wynagrodzenie godziwe: 68% z 1357,62 = 923,18 zł

PKB: 722 340,8 mln zł

Ludność: 38 632 tys.

PKB per capita: 722 340 800 000/38 632 000/12=1558,17 zł

Wynagrodzenie godziwe: 66% * 1558,17= 1028,39 zł

Obydwie przytoczone metody dokonują oszacowania godziwego dochodu wsposób względny. Ubóstwo rozumie się tu relatywnie, jako wielkośćodniesioną bądź do płacy przeciętnej, bądź do poziomu ogólnego dochodu.Jednak w Polsce PKB jest kilkakrotnie mniejszy niż w krajach zachodniejEuropy. Zatem wyliczone tymi metodami wynagrodzenie jest - jakpodkreślają badacze - zbyt niskie i nie realizuje w pełni swej funkcjiochrony przed ubóstwem.

W celu obiektywnego wyznaczenia poziomu wynagrodzenia godziwego, należydokonać pomiaru niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego. Takobliczona kwota odpowiadać będzie poziomowi dochodu godziwego wyrażonegow wartościach bezwzględnych. Wedle propozycji polskich badaczy dochódgodziwy gospodarstwa domowego powinien kształtować się na poziomie tzw.skorygowanego minimum egzystencji. Dla przeciętnego gospodarstwadomowego (2 osoby dorosłe, 2 osoby do 14 lat) wynosił on w roku minionym 1120 zł.

Jak więc widać, wyliczenia godziwego dochodu dokonane w oparciu o metodyrekomendowane przez prawo międzynarodowe oraz ekspertów nieodzwierciedlają przekonań obywateli. Jedynie około 8% naszychrespondentów akceptuje ten poziom wynagrodzenia sprawiedliwego, którywynika z obliczeń. Tymczasem przeważająca większość opowiada się zanajwyższym przedziałem (dla którego zresztą górna granica nie zostałaokreślona...). Dowodzi to, jak bardzo rzeczywiste przekonania zwykłychobywateli odbiegają od założeń teoretycznych.

Oczywiście zasadnicze znaczenie mają tu możliwości i uwarunkowaniagospodarcze. Zapisy międzynarodowe pozostawiają poszczególnym państwompewien zakres swobody w kształtowaniu godziwego wynagrodzenia. Jednak imgorsze są wyniki gospodarki tym relatywnie wyższe powinno byćwynagrodzenie spełniające funkcje ochrony i przeciwdziałaniu ubóstwu. Itu się zamyka błędne koło...